Żadne treści nie pasują do wyszukiwanego hasła.
Wszystko
You have successfully logged out.
Światowy Dzień Zapobiegania Utonięciom
Okres wakacyjny to czas odpoczynku, podróży i aktywności nad wodą. Plaże, jeziora, rzeki, baseny oraz sporty wodne przyciągają każdego roku miliony osób, oferując relaks i możliwość aktywnego spędzania wolnego czasu. Niestety, lato to również okres zwiększonej liczby wypadków wodnych, w tym utonięć, które nadal pozostają jedną z najczęstszych przyczyn przypadkowych zgonów na świecie.
Warto pamiętać, że utonięcie często przebiega cicho i niezauważenie, a jego ofiara nie zawsze jest w stanie wezwać pomoc. Dlatego tak ważna jest świadomość zagrożeń, znajomość czynników ryzyka oraz zasad bezpiecznego korzystania z akwenów.
Światowy Dzień Zapobiegania Utonięciom, obchodzony corocznie 25 lipca z inicjatywy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), przypomina, że większości tych tragedii można skutecznie zapobiec poprzez edukację, odpowiedzialne zachowania oraz przestrzeganie podstawowych zasad bezpieczeństwa. Szczególne znaczenie ma zwrócenie uwagi na dzieci i młodzież, które należą do grup najwyższego ryzyka, ale także na dorosłych podejmujących aktywności wodne pod wpływem alkoholu lub przeceniających własne umiejętności.
Poniższe opracowanie, przedstawia skalę problemu, najważniejsze czynniki ryzyka oraz aktualne dane epidemiologiczne dotyczące utonięć. Wiedza ta może nie tylko zwiększyć bezpieczeństwo podczas letniego wypoczynku, ale także pomóc uratować ludzkie życie.
Na przestrzeni ostatnich dekad wspomniana choroba stała się jednym z kluczowych zagrożeń w zakresie przedwczesnej umieralności kobiet, czego jedną z głównych przyczyn może być m.in. zbyt niski wskaźnik rozpoznawania zmian nowotworowych w początkowym stadium – w Polsce wynosi on jedynie ok. 41%. Choć w naszym kraju badania diagnostyczne, pozwalające na zdiagnozowanie raka piersi, są coraz szerzej dostępne – m.in. dzięki programowi profilaktycznej mammografii, która od 1 listopada 2023 roku dostępna jest dla kobiet w wieku 45-74 lat (do tej pory była ona przeznaczona dla pań w wieku 50-69 lat), korzysta z niej stosunkowo niewiele osób – średnio jedynie 45% uprawnionych kobiet.
Sygnały zagrożenia
Wbrew powszechnym wyobrażeniom utonięcie zazwyczaj nie przebiega dramatycznie ani głośno. Obraz osoby rozpaczliwie machającej rękami i wzywającej pomocy występuje stosunkowo rzadko. Znacznie częściej ofiara pozostaje niemal nieruchoma, unosi się bezwładnie na powierzchni wody lub w sposób niezauważony znika pod jej powierzchnią. Z tego powodu rozpoznanie zagrożenia przez świadków zdarzenia jest często opóźnione.
Dodatkowo skala problemu może być jednak jeszcze większa, ponieważ zgodnie z danymi z piśmiennictwa, w niektórych krajach będących celem egzotycznych wyjazdów wakacyjnych, często nie podejmuje się prób resuscytacji na miejscu zdarzenia.
Czynniki ryzyka
Utonięcie może być zdarzeniem pierwotnym, wynikającym bezpośrednio z utraty kontroli w środowisku wodnym, ale często jest następstwem innych stanów medycznych lub urazów. Do najważniejszych czynników mogących doprowadzić do tonięcia należą napady drgawkowe, urazy głowy i kręgosłupa, zaburzenia rytmu serca, hipotermia, spożycie alkoholu i substancji psychoaktywnych, omdlenia, bezdech, hiperwentylacja, hipoglikemia oraz próby samobójcze. Charakter i znaczenie poszczególnych czynników różnią się w zależności od wieku poszkodowanego.
Grupy ryzyka
Szczególnie narażone są na nie dzieci poniżej 4 roku życia oraz młodzież i młodzi dorośli. Dodatkowymi istotnymi czynnikami ryzyka są płeć męska, spożywanie alkoholu lub rekreacyjnych substancji psychoaktywnych, występowanie padaczki oraz omdlenia.
W grupie dzieci w wieku od 1 do 5 lat najczęstszym miejscem utonięcia są małe zbiorniki wodne np. przydomowe oczka wodne czy baseny. Analizy wskazują, że dla dziecka poniżej piątego roku życia ryzyko śmierci związanej z wpadnięciem do takiego małego zbiornika jest wielokrotnie wyższe niż ryzyko związane z wypadkiem komunikacyjnym. Wynika to przede wszystkim z ciekawości dzieci, niewystarczającego nadzoru oraz łatwego dostępu do zbiorników wodnych.
Z kolei młodzież oraz młodzi dorośli najczęściej toną w naturalnych akwenach, takich jak jeziora, rzeki, stawy czy morza. Charakterystyczne jest to, że większość przypadków ma miejsce w niewielkiej odległości od potencjalnego miejsca bezpiecznego wyjścia z wody. U tej grupy wiekowej szczególne znaczenie mają urazy głowy i kręgosłupa szyjnego, będące następstwem skoków do płytkiej wody lub kontaktu z ukrytymi przeszkodami. W wielu przypadkach istotną rolę odgrywa również alkohol, a w mniejszym stopniu inne substancje psychoaktywne. Badania prowadzone w Australii, Szkocji i Kanadzie wykazały, że od 30% do 50% starszych nastolatków i dorosłych, którzy utonęli podczas rekreacji wodnej lub wypadków związanych z łodziami, znajdowało się pod wpływem alkoholu.
Niezależnie od wieku istnieje szereg schorzeń i okoliczności zwiększających ryzyko utonięcia. Należą do nich przede wszystkim zaburzenia padaczkowe, zawał mięśnia sercowego, omdlenia, choroby neurologiczne ograniczające sprawność ruchową, ciężka depresja, zaburzenia lękowe, cukrzyca z epizodami hipoglikemii oraz różnego rodzaju zagrożenia związane ze sportami wodnymi. Dodatkowo ryzyko wzrasta przy podejmowaniu aktywności nad wodą pod wpływem alkoholu, w sytuacjach brawury i przeceniania własnych możliwości oraz podczas uprawiania sportów takich jak surfing, żeglarstwo, narciarstwo wodne czy jazda na skuterach wodnych. Znaczenie mają również urazy związane z nurkowaniem, a także obrażenia spowodowane przez zwierzęta wodne lub kontakt z niebezpiecznymi elementami środowiska.
Pod względem epidemiologicznym utonięcie należy do najczęstszych przyczyn przypadkowych zgonów na świecie. Wśród dzieci w wieku od 1 do 14 lat stanowi jedną z głównych przyczyn śmierci, ustępując jedynie urazom komunikacyjnym. W Stanach Zjednoczonych średnio dochodzi do około 10 zgonów z powodu utonięcia każdego dnia.
Istotnym czynnikiem ryzyka pozostają sporty wodne oraz rekreacja związana z żeglarstwem i pływaniem jednostkami wodnymi. Ryzyko znacząco wzrasta, gdy aktywności te są podejmowane pod wpływem alkoholu. Szczególnie wyraźnie widoczne jest to wśród mężczyzn, którzy częściej angażują się w zachowania ryzykowne, spędzają więcej czasu w wodzie oraz częściej przeceniają swoje umiejętności pływackie. Badania przeprowadzone na australijskich plażach wykazały, że nastoletni i dorośli mężczyźni częściej korzystają ze sprzętu wodnego, częściej spożywają alkohol podczas wypoczynku i częściej przebywają w głębszej wodzie, dalej od brzegu. Czynniki te mogą częściowo tłumaczyć ich nadreprezentację w statystykach utonięć.
Szczególną kategorię stanowią wypadki nurkowe. Według danych Divers Alert Network odnotowuje się każdego roku setki śmiertelnych zdarzeń związanych z nurkowaniem. Najczęstszymi przyczynami są niewystarczające doświadczenie, błędy proceduralne, wyczerpanie, panika, zaniedbania dotyczące bezpieczeństwa oraz urazy ciśnieniowe. Analizy wykazały, że w większości śmiertelnych wypadków nurkowych bezpośrednią przyczyną zgonu było właśnie utonięcie, często wtórne do urazów, problemów sprzętowych, awarii zaopatrzenia w powietrze lub nagłych incydentów sercowo-naczyniowych.
Szczególnie niebezpieczne okazują się nurkowania prowadzone bez odpowiedniego przeszkolenia, bez partnera nurkowego i bez właściwego planowania. Ciekawą obserwacją jest również fakt, że wadliwy sprzęt odpowiada jedynie za niewielki odsetek śmiertelnych zdarzeń – znacznie częściej kluczową rolę odgrywają błędy ludzkie, nieprzestrzeganie procedur i niewłaściwa ocena ryzyka. Dlatego decydując się na nurkowanie podczas urlopu warto korzystać z certyfikowanych szkół i centrów nurkowych.
Podsumowując, utonięcie jest złożonym problemem zdrowotnym, na którego występowanie wpływają zarówno czynniki środowiskowe, jak i indywidualne. Skuteczna profilaktyka wymaga edukacji, nadzoru nad dziećmi, przestrzegania zasad bezpieczeństwa podczas aktywności wodnych, ograniczenia spożywania alkoholu oraz odpowiedniego przygotowania do uprawiania sportów wodnych.
Na przestrzeni ostatnich dekad wspomniana choroba stała się jednym z kluczowych zagrożeń w zakresie przedwczesnej umieralności kobiet, czego jedną z głównych przyczyn może być m.in. zbyt niski wskaźnik rozpoznawania zmian nowotworowych w początkowym stadium – w Polsce wynosi on jedynie ok. 41%. Choć w naszym kraju badania diagnostyczne, pozwalające na zdiagnozowanie raka piersi, są coraz szerzej dostępne – m.in. dzięki programowi profilaktycznej mammografii, która od 1 listopada 2023 roku dostępna jest dla kobiet w wieku 45-74 lat (do tej pory była ona przeznaczona dla pań w wieku 50-69 lat), korzysta z niej stosunkowo niewiele osób – średnio jedynie 45% uprawnionych kobiet.
Wytyczne udzielania pierwszej pomocy
Jeśli musimy udzielić pierwszej pomocy w przypadku tonięcia to pamiętajmy o Wytycznych Polskiej Rady Resuscytacji (ERC), postępujmy zgodnie z nimi (nie próbujmy „wyciskać” wody z poszkodowanego, jak na humorystycznych kreskówkach – to tylko pogarsza sytuację) - gdy poszkodowany jest na lądzie, to każdy, nie zapominając o wezwaniu pomocy, może rozpocząć resuscytacje krążeniowo-oddechową RKO zaczynając od 5 oddechów ratowniczych:
Każdy z nas może przyczynić się do zapobiegania utonięciom
Nawet najpiękniejszy dzień spędzony nad morzem, jeziorem czy przy basenie może zmienić się w tragedię, jeśli zabraknie ostrożności. Dlatego tak istotne jest przestrzeganie zasad, które realnie mogą pomóc nam zadbać o bezpieczeństwo swoje i innych. Dołóż swoją „cegiełkę” do budowania świadomości na temat przyczyn utonięć oraz działań, które mogą im zapobiegać, udostępniając ten artykuł swoim znajomym. Dzięki temu każdy z nas będzie mógł jeszcze lepiej przygotować się do wypoczynku nad wodą – nie tylko podczas wakacji.
Autor: Dr n. med. Piotr Grzechnik
Opracowanie: Digital Marketing
Spersonalizowane konto sprawia, że korzystanie z Internetu jest łatwiejsze, wygodniejsze i bezpieczniejsze.
