Zdrowe odżywianie w chorobie nerek

Jeśli w wyniku niewydolności nerek organizm wytwarza mniej moczu, ważne jest, aby nie pić zbyt dużo, by zapobiec niebezpiecznemu gromadzeniu się płynów pomiędzy sesjami dializy. Twój zespół medyczny poinformuje Cię, ile możesz pić dziennie bez ryzyka powikłań. Niektórzy pacjenci lubią pić z butelek, aby łatwiej kontrolować przyjmowanie płynów. Niezależnie od stosowanej metody, pamiętaj o monitorowaniu ilości wypijanych napojów.

Zobacz także poniższą sekcję FAQ.

Kiedy cierpisz na niewydolność nerek, organizm często nie jest już w stanie skutecznie regulować poziom sodu (soli). Sód może przyczyniać się do wysokiego ciśnienia krwi i powodować uczucie pragnienia, a tym samym prowadzić do spożywania większej ilości płynów.

• Podczas gotowania należy używać tylko niewielkich ilości soli. Stosowanie ziół i innych przypraw pomoże Ci ograniczyć sól.
• Nie dosalaj potraw przy stole.
• Jedząc orzechy lub przetworzoną żywność, np. pizzę, upewnij się, że zawierają one tylko niewielką ilość soli – poza tym, ogólnie rzecz biorąc, orzechy makadamia są lepsze od innych odmian orzechów.

Podwyższony poziom fosforanów może w dłuższej perspektywie powodować odwapnienie kości i miażdżycę. Aby chronić naczynia krwionośne i kości, należy dostosować codzienne spożycie fosforanów do indywidualnych potrzeb. Większość przyjmowanych przez nas fosforanów znajduje się w produktach białkowych, np. w mięsie i mleku. Ważne jest również, aby przyjmować leki wiążące fosforany zgodnie z zaleceniami. Jeśli planujesz spożycie większej ilości fosforanów, np. w związku z planowanym grillem, koniecznie zapytaj swojego lekarza, jak tego dnia przyjmować leki wiążące fosforany.

Jeśli nerki nie wydalają wystarczającej ilości potasu, jego poziom we krwi może wzrosnąć (hiperkaliemia), np. po spożyciu pokarmów bogatych w potas. Hiperkaliemia jest bardzo niebezpiecznym stanem i może powodować zagrażające życiu zaburzenia rytmu serca. Często przebiega bezobjawowo, co w dużym stopniu przyczynia się do jej groźnego charakteru. Nawet pacjenci, którzy nigdy wcześniej nie cierpieli na hiperkaliemię, narażeni są na poważne konsekwencje już przy pierwszym epizodzie tego zaburzenia. Lekarz pomoże Ci kontrolować poziom potasu we krwi.

Białko jest ważnym składnikiem odżywczym dla wielu funkcji organizmu. Jako pacjent dializowany potrzebujesz odpowiedniej ilości białka w swojej diecie. Jednak większość produktów białkowych jest bogata w fosforany. Twoja dieta powinna zawierać wystarczającą ilość białka, a niezbyt dużo fosforanów. Personel stacji dializ poinformuje Cię, ile i jakie rodzaje białka są dla Ciebie odpowiednie.

W miarę możliwości unikaj przetworzonych i gotowych dań, ponieważ często zawierają one dodatek soli dla wzmocnienia smaku. Podczas spożywania przetworzonych produktów należy sprawdzić etykiety pod kątem zawartości soli i sodu. Im niższy poziom soli lub sodu w składzie, tym lepiej. Nie zapomnij kontrolować, ile soli spożyłeś od ostatniej dializy.  Podczas jedzenia w restauracji możesz zapytać o zawartość soli, fosforanów i potasu w potrawach. Zazwyczaj jednak lepiej jest sprawdzić tę zawartość samodzielnie, korzystając z tabel wartości odżywczych.

Możesz pomóc swojemu organizmowi, odpowiednio przygotowując posiłki. Nawet niektóre produkty spożywcze zawierające dużą ilość potasu, np. ziemniaki i owoce, mogą być spożywane, jeśli zostaną prawidłowo przygotowane. Przed jedzeniem namocz je w wodzie, aby wypłukać z nich nadmiar potasu. Ogólnie rzecz biorąc, samodzielnie przygotowane, świeże posiłki pozytywnie wpłyną na Twoje samopoczucie.

W przewlekłej chorobie nerek, zwłaszcza we wczesnych stadiach, zbilansowana dieta może być niezbędna dla zachowania dobrego samopoczucia i uniknięcia dalszych powikłań. Należy jednak pamiętać, że dieta nie poprawi bezpośrednio funkcji nerek. Wspólnie z lekarzem i dietetykiem opracuj plan diety, który jest odpowiedni dla Ciebie i Twoich osobistych celów dietetycznych.

Fosfor występuje w wielu produktach spożywczych. Nerki zazwyczaj utrzymują równowagę, usuwając jego nadmiar z organizmu. Fosfor jest niezbędny m.in. do utrzymania zdrowych kości, naczyń krwionośnych i skóry. Wysoki poziom fosforanów może powodować swędzenie skóry i pieczenie oczu. Ich długotrwale podwyższony poziom może powodować także wzrost poziomu PTH (hormonu przytarczyc), co może prowadzić do uszkodzenia kości. Jeśli Twój poziom fosforanów jest wysoki, zostaniesz poproszony o przestrzeganie diety o niskiej zawartości fosforanów oraz stosowanie leków wiążących fosforany. Twój dietetyk doradzi Ci, jak ograniczyć spożycie produktów mlecznych i kiedy przyjmować wspomniane leki.

Jedną z głównych funkcji nerek jest regulacja gospodarki wodnej w organizmie. W niewydolności nerek powszechnym problemem jest to, że organizm nie pozbywa się nadmiaru płynów. To z kolei może powodować nadciśnienie, długotrwałe uszkodzenie naczyń krwionośnych, a nawet uszkodzenie serca. Ograniczenie płynów zależy od ilości wydalanego moczu, która z czasem może się zmniejszać. Twój zespół medyczny poinformuje Cię, ile możesz pić.

Aby utrzymać pragnienie pod kontrolą, równomiernie rozkładaj przyjmowane płyny w ciągu dnia, używając małych kubków. Możesz także płukać usta zimną wodą z lodem, ssać kostki lodu (które zawierają 10–15 ml płynu na kostkę) lub żuć gumę. Unikaj soli i słonych potraw, takich jak m.in. chipsy, bekon i zupy, ponieważ wzmagają one pragnienie. Pamiętaj, żeby uważać na ukryte płyny, m.in. woda do tabletek, sosy, budynie i mleka do płatków śniadaniowych.

Dzienny limit na płyny dla każdego pacjenta obliczany jest na podstawie ilości wydalanego moczu plus 500 ml (na straty przez skórę i płuca). Przyrost masy ciała pomiędzy sesjami dializ nie powinien przekraczać 1–1,5 kg w przypadku jednodniowej przerwy i 1,5–2,5 kg przy 2–3 dniach przerwy. Ogólnie rzecz biorąc, im jesteś drobniejszy, tym mniej powinieneś przybierać na wadze.

Zbyt duże spożycie płynów pomiędzy dializami, może prowadzić do nadmiernej ilości płynów w organizmie, zwanej przeciążeniem płynowym. Jednakże podczas dializy, ze względu na konieczność usunięcia nadmiaru płynu, może wystąpić spadek ciśnienia krwi (hipotensja), co może powodować złe samopoczucie i zawroty głowy, a nawet uszkodzenia narządów. Dlatego ważne jest przestrzeganie zalecanej dawki płynów, aby utrzymać niewielki przyrost masy ciała między dializami. Może to pomóc chronić pacjenta podczas dializy.

Po rozpoczęciu dializy, usłyszysz o tzw. „suchej masie ciała”. Jest to waga, jaką powinno mieć Twoje ciało bez nadmiaru płynów. Na jej podstwaie oblicza się, ile płynu należy usunąć podczas dializy. Sucha masa ciała może się zmieniać. Może wzrosnąć, jeśli poprawi się Twój apetyt i stan zdrowia, lub zmniejszyć, gdy schudniesz z powodu choroby.

Nadmiar wody w organizmie może powodować obrzęki, zwykle zaczynające się od kostek, a następnie - pod wpływem grawitacji - rozprzestrzeniające się po całym ciele. Nieleczony nadmiar płynu może odkładać się w płucach, powodując zagrażający życiu obrzęk płuc. Duszność jest jednym z jego głównych objawów. Może powodować uszkodzenie płuc, serca i innych narządów. Choć dializa może usunąć nadmiar płynów, częste i duże wahania mogą spowodować trwałe uszkodzenia oraz problemy z oddychaniem i sercem.

Ograniczenie płynów jest dla wielu pacjentów jednym z najtrudniejszych aspektów dializy. Istnieje jednak kilka wskazówek, których możesz przestrzegać, aby sobie pomóc.

• Upewnij się, że wiesz, jaki jest Twój limit płynów. Jeśli nie masz pewności, zapytaj swój zespół medyczny.
• Unikaj jedzenia słonych potraw, ponieważ wzmagają pragnienie.
• Używaj mniejszego kubka lub szklanki. Lepiej mieć pełną małą szklankę niż połowę dużej.
• Korzystaj z tego samego kubka - dzięki temu będziesz wiedzieć, ile możesz wypić w ciągu dnia. Upewnij się jednak, że wiesz jaka jest jego pojemność.
• Możesz ssać kostki lodu (ale pamiętaj, że to też płyn) lub landrynki (uważaj, jeśli masz cukrzycę).
• Uważaj na ukryte płyny w produktach spożywczych, takich jak arbuzy, melony, zupy, sosy czy lody. Zawierają dużo płynu.
• Gotowane słodycze mogą również zmniejszyć uczucie pragnienia. Pamiętaj jednak, że zawierają cukier.