Wskazania do stosowania

Główne terapie, w których wskazane jest zastosowanie portu naczyniowego, to:

• Chemioterapia dożylna
• Dożylna antybiotykoterapia
• Długoterminowe całkowite żywienie pozajelitowe (TPN)
• Chemioterapia lokoregionalna
• Odprowadzanie płynu w przebiegu nowotworowego wodobrzusza (wysięki otrzewnowe i opłucnowe)
• Długotrwałe leczenie bólu
• Podawanie środków kontrastowych pod wysokim ciśnieniem podczas badań tomografii komputerowej
• Przetaczanie krwi i pobieranie próbek krwi

Implantacja portu naczyniowego

Miejsce implantacji wybiera się w zależności od wskazań, stanu klinicznego pacjenta, jego stylu życia oraz planowanego leczenia. Zabieg jest stosunkowo prosty i trwa zazwyczaj około 30 minut; wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym (u dzieci – w znieczuleniu ogólnym). Port naczyniowy może być umieszczony w górnej lub dolnej części klatki piersiowej, a także w okolicy ramienia przy użyciu specjalnego portu ramiennego. 

W celu wprowadzenia cewnika nakłuwa się żyłę, a następnie wykonuje się niewielkie nacięcie skóry, aby utworzyć kieszeń, w której umieszcza się port podskórnie. Kieszeń na port jest możliwie mała (około 2,5 cm). Po zabiegu zakłada się opatrunek chroniący miejsce nacięcia. Jeśli leczenie musi zostać rozpoczęte bezpośrednio po implantacji, lekarz może natychmiast wprowadzić igłę do portu i rozpocząć podawanie terapii.

W przypadku konieczności kilkudniowej infuzji stosuje się specjalną igłę, która jest zabezpieczona jałowym opatrunkiem. Igła ta nie wymaga codziennej wymiany, jednak maksymalny czas jej utrzymywania nie powinien przekraczać 7 dni. Gdy port nie jest używany regularnie, zaleca się jego przepłukiwanie co 4 tygodnie. Ma to na celu upewnienie się, że cewnik i port są nadal sprawne. W większości przypadków nie występują powikłania.

Wprowadzenie igły do portu jest zwykle bezbolesne. Miejsce wstrzyknięcia można jednak znieczulić kremem do znieczulenia miejscowego. Uzyskiwanie dostępu do portu, jego użytkowanie oraz pielęgnacja muszą być prowadzone z zachowaniem ścisłych zasad aseptyki oraz zgodnie z obowiązującymi lokalnymi procedurami.

Możliwe drogi dostępu 

Istnieje wiele potencjalnych dróg uzyskania dostępu do żył centralnych w przypadku implantacji portu naczyniowego. Najczęściej używane są żyły wewnętrzne lub zewnętrzne, żyła podobojczykowa, żyła odpromieniowa oraz żyła pachowa.

Zastosowanie portu naczyniowego wiąże się z wieloma korzyściami, takimi jak:

• Zmniejszenie liczby wkłuć do żył obwodowych, które mogą ulegać uszkodzeniu w wyniku chemioterapii i stają się trudniej dostępne
• Łatwiejszy i mniej bolesny dostęp do żyły, który jest bardziej komfortowy
• Ułatwione leczenie w warunkach domowych
• Możliwość kontynuowania codziennych aktywności

Użytkowanie 

Kluczowe znaczenie ma przestrzeganie przez personel pielęgniarski zasad higieny oraz stosowanie procedur użytkowania portu zgodnie z obowiązującymi lokalnymi wytycznymi.

Jest to proces złożony i obejmuje 9 kolejnych etapów:

1. Przygotowanie personelu medycznego (zasady higieny)
2. Przygotowanie miejsca dostępu (ocena, dezynfekcja oraz przygotowanie igły i materiałów opatrunkowych)
3. Przygotowanie igły do portu (przepłukanie i heparynizacja)
4. Nakłucie portu (ostrożne wprowadzenie igły)
5. Potwierdzenie drożności (aspiracja krwi, a następnie podanie roztworu soli fizjologicznej)
6. Stabilizacja igły (mocowanie z użyciem opatrunku przezroczystego lub nieprzezroczystego)
7. Rozpoczęcie infuzji (wymagana uważna obserwacja)
8. Zakończenie leczenia (przepłukanie portu roztworem soli fizjologicznej)
9. Usunięcie igły (zakończenie procedury)

Środki higieny

Aby zapobiec zakażeniu portu naczyniowego, należy bezwzględnie przestrzegać rygorystycznych zasad aseptyki, zgodnie z protokołami obowiązującymi w danej placówce medycznej, opartymi na wytycznych krajowych i/lub międzynarodowych. Aby uniknąć skażenia miejsca wkłucia istotne jest, aby podczas procedury oraz zmiany opatrunku głowa pacjenta była odwrócona w przeciwną stronę od miejsca dostępu.

Pielęgnacja

Przepłukiwanie i heparynizacja

Przed rozpoczęciem infuzji należy zawsze upewnić się, że port naczyniowy i cewnik są drożne — poprzez aspirację krwi do strzykawki, a następnie podanie 10 ml (u dzieci 5 ml) roztworu soli fizjologicznej NaCl 0,9% do portu/cewnika.

W ramach pielęgnacji portu konieczne jest jego przepłukiwanie przed rozpoczęciem leczenia, po każdym zakończeniu leczenia, przed zmianą roztworu do infuzji oraz co cztery tygodnie, jeśli system nie jest używany. Zasady te obowiązują niezależnie od rodzaju cewnika żylnego, tętniczego, zewnątrzoponowego/podpajęczynówkowego czy opłucnowego). 

Jeżeli wymagają tego lokalne procedury, można zastosować przepłukiwanie heparynizowanym roztworem soli fizjologicznej (NaCl 0,9%). W przypadku zastosowania heparynizowanego roztworu soli fizjologicznej (NaCl 0,9%), układ należy najpierw przepłukać 10 ml roztworu soli fizjologicznej (NaCl 0,9%) bez dodatku heparyny, a następnie przepłukać roztworem heparynizowanym (NaCl 0,9%). Niektóre leki wchodzą w reakcję z heparyną i mogą spowodować zablokowanie portu /cewnika z powodu tworzenia się wydzielin.

Usunięcie igły

Aby zapobiec przedostawaniu się krwi do wnętrza cewnika, port należy przepłukać roztworem soli fizjologicznej (NaCl 0,9%). Nie istnieją jednoznaczne zalecenia dotyczące techniki usuwania igły.

Zastosowanie dodatniego ciśnienia lub jego brak podczas wycofywania igły nie zapobiega z czasem przenikaniu krwi do światła cewnika. Kluczowe znaczenie ma natomiast prawidłowe przepłukiwanie portu i cewnika zgodnie z zaleceniami zawartymi w instrukcji użycia (IFU) Celsite® – przed, w trakcie oraz po każdej infuzji.